Hipotansiyon (Düşük Tansiyon) Nedir ve Neden Olur?
Hipotansiyon, kan basıncının normalin altında olması durumudur. Kan basıncının sistolik değerinin 90 mmHg, diyastolik değerinin 60 mmHg altında olması düşük tansiyon olarak kabul edilir. Bazı kişilerde düşük tansiyon normal olabilir ve herhangi bir soruna yol açmaz. Ancak belirtili hipotansiyon yaşam kalitesini olumsuz etkiler ve altta yatan ciddi bir sağlık sorununun işareti olabilir.
Hipotansiyon Türleri
Hipotansiyon farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilir ve çeşitli türlere ayrılır. Ortostatik hipotansiyon, oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkıldığında tansiyonun ani düşmesidir. Postprandiyal hipotansiyon yemeklerden sonra görülen tansiyon düşüklüğüdür ve yaşlılarda daha sıktır.
Nöral aracılı hipotansiyon, uzun süre ayakta kalmaya bağlı gelişir ve genç erişkinlerde sık görülür. Şok ise hayatı tehdit eden ciddi hipotansiyon durumudur. Kronik hipotansiyon bazı kişilerde kalıcı düşük tansiyon değerlerini ifade eder.
Hipotansiyonun Nedenleri
Düşük tansiyonun birçok farklı nedeni olabilir. Dehidrasyon en yaygın nedenlerden biridir. Yetersiz sıvı alımı, aşırı terleme, kusma veya ishal sonucunda vücut sıvı kaybeder ve tansiyon düşer. Kan kaybı da benzer şekilde hipovolemik hipotansiyona yol açar.
Kalp hastalıkları tansiyon düşüklüğüne neden olabilir. Kalp kapak hastalıkları, kalp yetmezliği, kalp ritim bozuklukları ve kalp krizi tansiyonu etkileyebilir. Hormonal bozukluklar arasında tiroid hastalıkları, adrenal yetmezlik ve hipoglisemi sayılabilir.
İlaçlara Bağlı Hipotansiyon
Birçok ilaç tansiyon düşüklüğüne yol açabilir. Tansiyon ilaçları gereğinden fazla etki gösterdiğinde hipotansiyon oluşur. Diüretikler sıvı kaybına neden olarak tansiyonu düşürebilir. Bazı antidepresanlar, parkinson ilaçları ve erektil disfonksiyon ilaçları da hipotansiyona yol açabilir.
Alkol tüketimi de tansiyonu düşürücü etki gösterir. İlaç dozlarının ayarlanması veya alternatif ilaçlara geçilmesi gerekebilir. İlaç değişikliği mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır.
Hipotansiyon Belirtileri
Düşük tansiyon çeşitli belirtilere yol açabilir. Baş dönmesi ve sersemlik en sık görülen şikayetlerdir. Özellikle ani pozisyon değişikliklerinde bu belirtiler belirginleşir. Bayılma veya bayılacakmış gibi hissetme ciddi bir belirtidir.
Yorgunluk, halsizlik ve konsantrasyon güçlüğü günlük yaşamı etkileyebilir. Bulanık görme, bulantı ve soğuk nemli cilt de görülebilen belirtilerdendir. Şok durumunda solukluk, hızlı ve yüzeyel solunum ve konfüzyon ortaya çıkar.
Tanı ve Değerlendirme
Hipotansiyon tanısı tansiyon ölçümü ile konur. Ortostatik hipotansiyon tanısı için yatarken ve ayakta tansiyon ölçülür. Ayağa kalkıldığında sistolik basınçta 20 mmHg veya diyastolik basınçta 10 mmHg düşüş tanısaldır.
Altta yatan nedeni bulmak için ek tetkikler yapılabilir. Kan testleri anemi, elektrolit bozukluğu ve hormonal sorunları değerlendirir. Elektrokardiyografi kalp ritim bozukluklarını tespit eder. Ekokardiyografi kalp yapısını ve fonksiyonlarını gösterir. Tilt masa testi ortostatik hipotansiyonun değerlendirilmesinde kullanılır.
Yaşam Tarzı Önerileri
Hafif hipotansiyonda yaşam tarzı değişiklikleri belirtileri kontrol altına almaya yardımcı olur. Yeterli sıvı alımı çok önemlidir. Günde en az sekiz bardak su içilmelidir. Sıcak havalarda ve egzersiz sırasında sıvı alımı artırılmalıdır.
Tuz alımının artırılması bazı hastalarda faydalı olabilir ancak bu öneri hekim tarafından değerlendirilmelidir. Küçük ve sık öğünler postprandiyal hipotansiyonu önleyebilir. Karbonhidrattan zengin öğünlerden kaçınmak yararlı olabilir. Alkol tüketimi sınırlandırılmalıdır.
Ortostatik Hipotansiyonla Başa Çıkma
Ortostatik hipotansiyon yaşayanlar için pozisyon değişiklikleri yavaş yapılmalıdır. Yataktan kalkmadan önce bir süre oturulmalı ve bacaklar sallanmalıdır. Ani hareketlerden kaçınılmalıdır. Uzun süre ayakta kalmak gerektiğinde bacak kaslarını kasmak yardımcı olabilir.
Kompresyon çorapları bacaklarda kanın göllenmesini önleyerek fayda sağlayabilir. Yatarken baş yükseltilmiş pozisyonda uyumak ortostatik hipotansiyonu azaltabilir. Sıcak ortamlardan ve sıcak duşlardan kaçınmak önerilir.
İlaç Tedavisi
Yaşam tarzı değişikliklerine yanıt alınamayan belirtili hipotansiyonda ilaç tedavisi gerekebilir. Fludrokortizon sıvı tutulumunu artırarak kan hacmini yükseltir. Midodrin kan damarlarını daraltarak tansiyonu artırır.
Droksidopa ortostatik hipotansiyon tedavisinde kullanılan bir diğer ilaçtır. Piridostigmin bazı hastalarda etkili olabilir. İlaç tedavisi bireysel değerlendirme sonucunda başlatılır ve yakın takip gerektirir.
Ne Zaman Acil Yardım Alınmalı?
Bazı durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir. Şiddetli hipotansiyon belirtileri, bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı ve şok bulguları acil durumu işaret eder. Travma sonrası veya ciddi kan kaybı durumlarında derhal yardım çağrılmalıdır.
Ani başlayan ciddi baş ağrısı, görme bozukluğu veya konuşma güçlüğü felç belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. Yüksek ateşle birlikte hipotansiyon enfeksiyon kaynaklı şoku düşündürür.
Hipotansiyon çoğu kişide ciddi sorun oluşturmaz ancak bazılarının yaşam kalitesini önemli ölçüde etkiler. Belirtileriniz günlük aktivitelerinizi zorlaştırıyorsa tıbbi değerlendirme yaptırmanız önerilir. Altta yatan nedenlerin tedavisi ve uygun önlemlerin alınması ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Düzenli tansiyon takibi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları hipotansiyon yönetiminin temelini oluşturur.