Mantar Enfeksiyonu Nasıl Tedavi Edilir?
Mantar enfeksiyonları (fungal enfeksiyonlar), çeşitli mantar türlerinin ciltte, tırnaklarda, mukozalarda veya iç organlarda üremesi ile oluşur. En yaygın mantar enfeksiyonları candida (vajinal mantar, oral thrush), tinea (ayak mantarı, saçlı deri mantarı, jock itch), tırnak mantarı (onikomikoz)dur. Çoğu mantar enfeksiyonu hafif ve topikal tedavilerle düzelir ancak bazıları sistemik tedavi gerektirir.
Vajinal Mantar Enfeksiyonu (Candida)
Belirtiler kaşıntı, yanma, beyaz peynir kıvamında akıntı, kızarıklık, şişlik. Tedavi topikal antifungaller (klotrimazol, mikonazol) krem, ovül, 1-7 gün. Oral flukonazol tek doz 150 mg. Tekrarlayan enfeksiyonlarda uzun süreli baskılayıcı tedavi. Önleme pamuklu iç çamaşırları, nefes alan giysiler, antibiyotik sonrası probiyotik, aşırı hijyen ürünlerinden kaçınma.
Ayak Mantarı (Tinea Pedis)
Belirtiler ayak parmakları arası kaşıntı, pullanma, kızarıklık, bazen kabarcıklar. Tedavi topikal antifungaller (terbinafin, klotrimazol) krem 2-4 hafta. Şiddetli vakalarda oral terbinafin veya flukonazol. Önleme ayakları kuru tutma, toplu alanlarında (havuz, hamam) terlik giyme, çorap sık değiştirme, nefes alan ayakkabılar.
Tırnak Mantarı (Onikomikoz)
Belirtiler tırnak kalınlaşması, renk değişimi (sarı, kahverengi), ufalanma. Tedavi topikal antifungaller (ciclopirox) hafif vakalarda, etkinlik sınırlı. Oral antifungaller (terbinafin, itrakonazol) 6-12 hafta veya daha uzun, daha etkili. Lazer tedavi bazı vakalarda. Cerrahi tırnak çıkarma dirençli vakalarda. Tedavi uzun ve nüks sık.
Saçlı Deri Mantarı (Tinea Capitis)
Belirtiler saçlı deride pullanma, saç dökülmesi, kaşıntı, kerion (apse benzeri şişlik). Tedavi oral antifungaller zorunlu (griseofulvin, terbinafin, flukonazol) 6-8 hafta. Topikal tedavi yalnız başına yetersiz. Antifungal şampular (ketokonazol) destek tedavisi. Bulaşıcı temas, ortak kullanım eşyalarından kaçınma.
Ağız Mantarı (Oral Thrush)
Belirtiler dilde ve ağız içinde beyaz plaklar, kızarıklık, ağrı. Risk faktörleri bebek, yaşlı, immün yetmezlik, antibiyotik kullanımı, diyabet. Tedavi topikal nistatin süspansiyon veya mikonazol jel. Oral flukonazol orta-şiddetli vakalarda. Temizlik emzik, biberon dezenfekte etme, protez diş temizliği.
Sistemik Mantar Enfeksiyonları
Ciddi immün yetmezliği olanlarda (HIV, kanser, organ nakli) akciğer, beyin, kan sistemik mantar enfeksiyonları gelişebilir. IV antifungaller (amfoterisin B, ekinokandinler) hastane tedavisi gerektirir. Genel önleme ilkeleri nemli ortamlardan kaçınma, temiz ve kuru tutma, kişisel hijyen, sağlıklı bağışıklık sistemi (dengeli beslenme, yeterli uyku). Mantar enfeksiyonları çoğu vaka topikal veya oral antifungallerle tedavi edilir, tırnak mantarı uzun tedavi gerektirir, sistemik enfeksiyonlar ciddi, önleme hijyen ve kuru ortam.